BRUSSEL - Dringend nood aan aangepaste tests voor persoonlijkheidsdiagnostiek ouderen

Ondanks de toenemende vergrijzing in onze maatschappij staat het onderzoek naar persoonlijkheid en persoonlijkheidspathologie bij ouderen nog in de kinderschoenen. Het grote knelpunt is het gebrek aan betrouwbare diagnostische meetinstrumenten die aangepast zijn aan een ouderenpopulatie. Uit een enquête van klinisch psychologe Joke Van den Broeck van de Vrije Universiteit Brussel blijkt ook de meerderheid van de hulpverleners in de ouderenzorg dit als een probleem te ervaren.

In 2007 bedroeg het aandeel 65-plussers in ons land 17 procent, en verwacht wordt dat dit aantal tegen 2030 verder zal oplopen tot 22,6 procent. Ondanks de toenemende vergrijzing in onze maatschappij staat het onderzoek naar persoonlijkheid en persoonlijkheidspathologie bij ouderen nog in de kinderschoenen. Onderzoekers staan voor enkele belangrijke uitdagingen: enerzijds is er nog maar weinig geweten over de evolutie van persoonlijkheid op latere leeftijd, en anderzijds is er een grote nood aan betrouwbare instrumenten voor het meten van persoonlijkheidskenmerken bij ouderen.

Lange tijd was er weinig interesse voor persoonlijkheid(pathologie) bij ouderen. Men ging ervan uit dat persoonlijkheidstrekken afzwakken als gevolg van fysieke achteruitgang en verminderde energie, en dat ouderen geen baat zouden hebben bij psychotherapie. Sinds enkele jaren is het tij echter gekeerd en wordt er meer aandacht besteed aan de persoonlijkheid op latere leeftijd. Helaas zijn er nog steeds geen adequate en aangepaste instrumenten voorhanden om de persoonlijkheid van ouderen in kaart te brengen. Het merendeel van de bestaande tests is ontwikkeld voor gebruik in een populatie van achttien- tot zestigjarigen, en houdt geen rekening met de biologische en sociale veranderingen waarmee ouderen geconfronteerd kunnen worden. In de overgangsperiode van midden- naar late volwassenheid worden mensen vaak geconfronteerd met ingrijpende levensveranderingen zoals pensioen, ziekte of verlies. De meesten passen zich op een adequate manier aan, maar voor mensen met kwetsbare persoonlijkheidskenmerken of een beperkte draagkracht kunnen deze gebeurtenissen zeer ontregelend zijn, zelfs in die mate dat het de persoonlijkheid kan beïnvloeden.

Uit een rondvraag bij 35 Vlaamse organisaties met hulpverleners die ervaring hebben met persoonlijkheidsdiagnostiek bij ouderen blijkt dat het tekort aan aangepaste meetinstrumenten ook in de praktijk als een probleem wordt ervaren. Maar liefst 71 procent van de hulpverleners gaf aan ontevreden te zijn over het huidige aanbod aan tests. Het merendeel van de respondenten vond dat de bestaande meetinstrumenten te weinig zijn aangepast aan de mogelijkheden van de ouderen, zowel inhoudelijk als praktisch. Totnogtoe wordt er immers bijna uitsluitend gebruik gemaakt van zelfrapportage-instrumenten, maar deze zijn niet aangepast aan een oudere populatie. Zo zouden de vragenlijsten te lang zijn en de itemconstructie te complex. Ook de normering is niet aangepast aan ouderen. Heel wat hulpverleners gaven bovendien aan zelf een gebrek aan kennis en informatie te ervaren over het thema persoonlijkheid bij ouderen binnen de ouderenzorg.

Referentie:

Van den Broeck, J., Rossi, G., & Dierckx, E. (2010). Diagnostiek van persoonlijkheid en persoonlijkheidspathologie bij ouderen. Tijdschrift voor Gerontologie en Geriatrie, 41(2), 68-79.

(Rossi G. en Dierckx E. zijn promotor en co-promotor van het doctoraatsonderzoek)

Aan de Vrije Universiteit Brussel loopt momenteel een onderzoek over (het meten van) persoonlijkheid bij ouderen. Hiervoor is men op zoek naar zestigplussers die bereid zijn om mee te werken door het invullen van een vijftal vragenlijsten. Mensen die wensen deel te nemen kunnen hun adresgegevens doorgeven aan Joke Van den Broeck zodat zij de vragenlijsten kan opsturen met de post. De ingevulde vragenlijsten kunnen vervolgens zonder portkosten worden teruggestuurd in een bijgevoegde enveloppe.

Meer informatie:

Joke Van den Broeck: 02-629 23 53 of 0479-17 65 06

jrvdbroe@vub.ac.be

Website: www.vub.ac.be