De studiedag in de Papiermolen van Herisem brengt vrijwilligers en erfgoedsector samen, in het kader van 50 jaar herontdekking van de erfgoedsite Herisem en het internationaal jaar van de vrijwilliger. Een initiatief van OM Herisem vzw in samenwerking met ETWIE, Histories, Erfgoedcel Zender en VVIA.
Studiedag
Op vrijdag 13 november 2026 staat de samenwerking tussen vrijwilligers en professionals in de erfgoedsector centraal tijdens de studiedag ‘Over samenwerken met hoofd, hart en handen’ in de Papiermolen van Herisem in Alsemberg (Beersel).
Het thema is actueler dan ooit. In een periode waarin de recent aangekondigde besparingsbeslissingen van de overheid en de gevolgen daarvan voor de culturele sector tot protest en debat leiden, staat ook de toekomst van de erfgoedwerking onder druk.
Met inspirerende praktijkverhalen, workshops en ruimte voor ontmoeting gaan de organisatoren op zoek naar de praktijk in Vlaanderen om vrijwilligers te engageren en duurzaam te betrekken bij erfgoedwerking.
Erfgoed draait op mensen
Achter elke historische site, collectie of werkende machine staan mensen die zich inzetten om erfgoed te bewaren, te onderzoeken, te ontsluiten en door te geven. Vrijwilligers en professionals vullen elkaar daarbij aan.
In het internationale jaar van de vrijwilliger en 50 jaar werking op Herisem zetten Herisem, Vlaamse Vereniging voor Industriële Archeologie (VVIA), Erfgoedcel Zender, Histories en ETWIE deze samenwerking extra in de kijker.
Het programma: Inspiratie uit de praktijk, zelf aan de slag
Histories opent de dag met de keynote ‘Erfgoedverenigingen en de nieuwe vrijwilliger: hoe maak je de match?’. Vervolgens delen vertegenwoordigers van onder meer het Openluchtmuseum Bachten de Kupe, META, VVIA en de Stoomtrein Maldegem-Eeklo hun ervaringen, inzichten en uitdagingen.
Na de middag kunnen de deelnemers zelf aan de slag en kiezen uit drie workshops.
- Nieuwe vrijwilligers aantrekken en motiveren, met Histories. Je werkt aan een concreet plan om nieuwe vrijwilligers aan te spreken.
- Werken met stoom, met Herisem en ETWIE. Een praktische inleiding in het starten, stoppen en onderhouden van een stoommachine.
- Van vlas tot papier, met Herisem en de vlasstewards van Texture, museum voor vlas en textiel in Kortrijk. Je leert hoe een vezel uit het veld verandert in een blad papier en maakt zelf een vel vlaspapier
De Vlaamse Minister voor Onroerend Erfgoed Ben Weyts sluit de workshops af met een toespraak.
Nadien blikt Philippe Winderickx, voorzitter Herisem, terug op de 50-jarige geschiedenis van erfgoedsite Herisem: een verhaal van herontdekking, doorzetting, engagement en samenwerking tussen de familie Winderickx en de vrijwilligers die de erfgoedsite meedragen.
Aansluitend netwerkdrink.
Praktische informatie
- Voor wie: iedereen die professioneel of als vrijwilliger betrokken is bij erfgoed
- Wanneer: Vrijdag 13 november 2026, van 9.30 tot 17.30 uur
- Waar: Papiermolen van Herisem, Beersel
- Deelnameprijs: € 35
- Inschrijven: Via de inschrijvingslink.
Over Herisem
De papiermolen werd opgericht in 1536. Zij is één van de zestien papiermolens die de Molenbeekvallei ten zuiden van Brussel ooit rijk was. De papier- en kartonnijverheid was ooit erg belangrijk in Vlaams-Brabant. Sinds 1763 is de molen in handen van de familie Winderickx. Als gevolg van de inzet van de papiermachine omstreeks 1850, schakelde de papiermolen na 1856 over naar de productie van karton. In 1872 werd de eerste kartonmechaniek geïntroduceerd. De huidige Bollinckx-stoommachine werd in gebruik genomen in 1894. Het karton werd over de hele wereld geëxporteerd. De fabriek Cartonnerie F.X. Winderickx sloot de deuren aan het begin van Wereldoorlog II. In het kader van de allereerste campagne rond industriële archeologie in 1976 ontdekte wijlen Adriaan Linters de site. De fabriek en het omliggende landschap van de Meighemheide is beschermd sinds 1979.
Over de organisatoren
De studiedag is een initiatief van Papiermolen Herisem, de Vlaamse Vereniging voor Industriële Archeologie (VVIA), Erfgoedcel Zender, Histories en ETWIE, het Expertisecentrum voor Technisch, Wetenschappelijk en Industrieel Erfgoed.
Marc Sluys
